Erzurum Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Şehrin bilinen ilk adı, Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius’un (408-450) ismiyle ilişkili olan Theodosiopolis’ti. Ermeniler ise burayı Karin adıyla anmaktaydı.

Romalıların istilasından evvel Erzurum’un bulunduğu yerde Ermenilerin “Karin” diye adlandırdıkları bir şehir olduğu bilinir. Belâzürî, bölgeye egemen olan kişinin ölümü üzerine yerini alan Kali adlı eşi tarafından kurulduğu için Kalikale adı verilen şehre Araplar’ın Kālîkalâ dediklerini söyler.

11. yüzyıldan sonra ise Türkler, Theodosiopolis için Erzen adını kullanmışlardır. Basılan Selçuklu paralarında şehrin adı Erzenü’r-Rûm (ارزن الروم), Erzen-i Rûm (ارزن روم) ve Erz-i Rûm (ارز روم) şeklinde yazıldığı görülmüştür. Daha sonra bu ad Arz-ı Rûm (ارض روم – ارضروم) olmuş ve son olarak bugünkü Erzurum şeklini almıştır.

Hudûd el-âlem isimli kitapta; bu şehrin müstahkem bir kalesi bulunduğu için, her taraftan gelen gazilerin nöbet tutarak şehri korudukları ve şehirde tüccarların çok olduğu bildirilmektedir.

Denizden yüksekliği yaklaşık 1900 m olan Erzurum, tarihin ilk dönemlerinden beri yerleşim yeridir. Şehir, tarihî eserleri ve kış sporları tesisleriyle de tanınır.

Yüzölçümü bakımından Türkiye’nin en büyük dördüncü ili olan Erzurum’da, temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olup şehir son yıllarda kış turizmiyle de öne çıkmaktadır.

Yatırımların yetersizliği sebebiyle sanayisi gelişmemiştir. 25.005 km² yüzölçümüne sahip il arazisinin %15,17’si tarımsal amaçlı olarak kullanılabilir konumdadır.

Erzurum’u da içine alan bölgede tarih boyunca Hurriler, Asurlar, Kimmerler, İskitler (Sakalar) hakimiyet kurmuşlardı. Persler tarafından MÖ 6. yüzyılda istilâ edilmiştir. Ancak MÖ 4. yüzyılda Persleri mağlup eden Makedonya Kralı İskender bölgeye hakim olmuştur.

Daha sonra İskender’in ölümü üzerine önce Selevkoslar ardından Romalı’ların eline geçmiştir. Roma İmparatorluğunun bölünmesi sebebiyle bölge MS 395 yılında, Doğu Roma İmparatorluğunun (Bizanslılar) sınırları içerisinde kalmıştır.

Erzurum 1202 yılına kadar Saltuklular Beyliğinin başşehri olmuştur. Erzurum 1202 yılında Konya ‘da bulunan Anadolu
Selçuklularına tabi bir vilâyet oldu. 1242 yılında Moğollar tarafından istilâ edildi.

Bu istilânın ardından Erzurum ve yöresini İlhanlılar ele geçirmiş oldular. 1202-1335 yıllarında Erzurum’da hüküm süren İlhanlılar’dan sonra bölge Eretna Beyliğinin himayesine girdi.

1300’lü yılların sonunda Erzurum’u önce Karakoyunlular sonra da Timur kuşattı. Karakoyunlular bölgede 15. asrın ortalarına kadar hüküm sürdüler.

1467’de Akkoyunlular’ın önderi Uzun Hasan’ın gerçekleştirdiği ani bir baskın sonucu Cihan Şah’ın ölümüyle Karakoyunlu devleti yıkıldı, Erzurum Akkoyunlular ‘ın eline geçti.

Akkoyunlu Devleti, Safevi hükümdarı Türk asıllı Şah İsmail tarafından 1508’de tamamen ortadan kaldırıldı. Safevilerin eline geçen Erzurum, Safeviler döneminde çok geriledi. 1514 yılında Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim Erzurum’u fethetti.

Erzurum, 2 Eylül 1993’te çıkarılan 504 sayılı yasa hükmünde kararname ile büyükşehir unvanı kazandı.

Genel olarak kışlar çok soğuk ve karlı; yazlar ise çok sıcak ve kurak geçer. Hemen hemen yılın 2-3 ayı bölge karla örtülüdür. Yaz özellikle kendini Haziran ayı ve Temmuz ayı ortalarına kadar hissettirir.

Erzurum Köylerinin Eski İsimleri

KARAÇOBAN KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Çatalgül (Mışkan): Zirki
Gündüz (Gundıza): Redki
Kırımkaya (Qırımqaya): Redki, Kurdki (birkaç hane)
Duman – (Duman): Redki, Bılıki
Karaköprü (Qerekoprî): Redki, Celali
Kopal (Gopala): Redki, Seyid
Karagöz (Qeregoz): Redki
Seyhan (Sêgira): Redki
Lebudax – (Budaklı): Redki, Cemaldini
Kuşluca (Zernak): Bılıki
Doğanbey (Çapan): Heseni
Erenler (Çuxreşin): Zirki, Çuxreş, Redki

ERZURUM HINIS KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Akbayır (Pornak): Kuderi (Dımıli)
Çakmak: Kuderi (Dımıli)
Heramî – Bellitaş: Redki
Şabedin – Şahabettin: Redki, Cemaldini
Dağçayır (Kavar): Şadi
Söğütlü (?): Berazi
Şahverdi: Şadi
Divan: Şadi
Kolhisar: Badıki
Hüseyin: Şadi
Arapdere: Şadi
Yaylakonak (Goma Bedırxan): Şadi
Yelpiz: Şadi
Erence (Xert): Biliki
? (Xırbe): Xormeki
Taşbilek (Kosa): Xormeki
Tipideresi (Fırfırık): Azizi, Qereçoli, Macıran, Sivkari
Suvaran: Xormeki
Güllüçimen (Peyik): Dımıli
? (Gomık): Kuderi (Dımıli)

TEKMAN KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Aktuzla (Têlo): Mılli
Aktamar (Olukan): Şêxki
Çiçekdağı (Kunerovi): Zirki
Hüseyinağa (Goma Hıseyin Axa): Zirki
Hamzalar (Hamzan): Şadi, Moxıli
Xanbega Jêrê – Aşağı Hanbey: Redki, Sipki
Xanbeba Jorê (Y. Hanbey): Şadi
Geçit (Madrak): Zirki
Gülveren (Dırbo): Zirki, Qaski
Katranlı: Sipki, Şadi
Erence (Xırbê Xello): Sipki, Şadi,
Çağlar (Goma Teyar): Xıdan
Ilıgöze (Zoxni): Sipki
Gümüşlük (Goma İbrahim Axa): Balaban
Yoncalı (İnceli): Sipki
Gürgür (Gurgur): Qaski, Cemaldini
Zoxnî (Ilıgöze): Sipki
Dengîz (Dengiz): Sipki
Goma Xasê (Gündamı): Sipki
Mellemihemed (Mollamuhammed): Sipki
Xerebxar (Akpınar): Sipki
Cetranî (Katranlı): Sipki
Germik (Güzelsu): Sipki
Güneşli (Goma Şadi): Şadi
Mîra (Beyköy): Sipki
Xêrbe Xelo (Erence): Sipki
Gundikê Momin: Sipki
Gundikê Dewlo : Sipki
Güzeldere: Şadi
Gökoğlan (Karıka): Zizıkan (Qerbaşi)
Koçyayla: Şadi
Körsu: Şadi
Şakşak: Şadi
Şemmi (Işıklar): Dımıli
Şeyh Komu: Şadi
Mescitli: Şadi
Koçyayla: Qırbesor
Taşkesen: Şadi
Kırıkhan (Qırıkan): Qerbaşi
Karapınar (Qerepxar): Mılli
Düzyurt (Dalo): Reşi
Küllü: Şadi

KARAYAZI KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Kışo (Alemdağ): Kurdki
Kejık (Hasanova): Redki
Dırbaz Mezrası: Redki
Keşişa – (Sulutaş): Redki , Memani
Üğümü (?): Memani
Kanispi (Akpınar): Berazi
Melleosman (Elmalıdere): Redki, Berazi, Kurdki, Şadi
Zopik (Kayalar): Redki, Berazi
Usê Nasê (Çalışkan): Redki
Darqut (Daragut): Redki
Değirmenkaya (Karagiviç): Berazi
Duruca (Kalo): Berazi
Mêrgexel (Yiğityolu): Redki, Bıruki
Endek – Yarboğaz: Redki
Aşağısöylemez: Zirki
Yalındal (Welekor): Bıruki
Narlıdere (Newala Sor): Bıruki
Yukarısöylemez: Zirki
Yukarıçığılgan (Çığırgan): Badılli
Yahya: Kurdki, Dılxêri
Yücelik (Zorava): Cemaldini
Teco: Dımıli
Salyamaç (Beyro): Banoki, Zirki, Kurdki
Kazbel (Qazbêl): Sipki, Dılxêri, Kurdki
Karasu: Cemaldini
Karaağıl: Cemaldini
Köyceğiz (Kofri, Kıfıri): Badılli, Sıwêdi, Heseni
Hacıbayram: Dılxêri, Berazi
Taşan: Berazi
Taşan köyü Nimetkomu (Goma Nemet): Berazi
Tahtırevan (Textê Rewan): Cemaldini
Çepi: Berazi
Çelikli (Memıta): Berazi
Çaltılı (Zeyno): Zirki
Çavuş (Çıkılgan): Şadi, Kurdki
Çayırbeyli (Deliki): Şadi
Çatalören (Çatalviran): Cemaldini
Çakmaközü (Çorava): Berazi
Çullu (Çulli): Sipki
Aşağıincesu: Cemaldini
Gültepe (?): Berazi
Güllü (Qerê): Berazi
Göksu (Koça): Zirki
Kapaklı: Şadi
Sini (Sina Jor):
Sini (Sina Jêr):
Gulo (Sarıçiçek):
Turnagöl (Göllüçimen): Sıwêdi
Üzengili (Hespreş): Berazi

HORASAN KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Tanışman (?): Kurdki
Komasor (Kırkgözeler): Redki, Kurdki
İğdeli (İdelu): Redki
Dodi (Kemerli): Redki
Yüzören (Yüzviran): Redki
Yarboğaz (Endek): Moti, Kurdki
Aşkırag (Aliçeyrek): Redki, Kurdki
Ağıllı (?) : Kurdki
Alagöz: Qeregêç (Berazi)
Aktaş: Şadi
Aşağıtahirhoca: Berazi
Yukarıtahirhoca: Berazi
Kükürtlü (Todawêran): Cemaldini
Kırklar (Cirasun, Ceresun): Kurdki, Sipki, Gelturi
Velibaba: Kurdki
Eğertaşlar: Moti
Dikili (Pineduz): Qeregêç (Berazi)
Kalender: Qeregêç (Berazi)
Kadıcelal (Qazicelal): Berazi, Kurdki
Gündeğer (?): Qeregêç (Berazi)
Akkeran (Ado): Sipki
Sekman: Şadi, Sipki
Mağaracık (Teknecik): Şadi, Dımıli
Saçlık: Şadi
Şeyhyusuf: Redki
Iğırbığır (Êxırbıxır): Şadi
Haydarkom (Gundê Şadiyan): Şadi
Hızırilyas (Xızır Elyaz): Qaski
Yazılıtaş: Şadi
Şalgırap: Şadi
Pirhasan: Şadi

PASİNLER KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Lazkom – Goma Laza (Taşağıl): Redki
Sansor (Taşlıgüney): Redki
Hertiv (Otlukkapı): Redki
Serçeboğazı: Redki
Tızgi (Aşıtlar): Redki
Büyüktüy: Cemaldini
Saksı (Pertek): Celali
Yavuzlu (Pisyanlı Komu): Oxçi

KÖPRÜKÖY KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Yağan: Redki
Ataköy (Goma Evdo): Redki
Ağcasar (Işki): Cemaldini
Soğuksu (Hesnikar): Celali, Cemaldini
Karataşlar (Tavus): Cemaldini

ÇAT KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Yukarı Çat: Tanas
Babaderesi: Kurdki
Bozyazı (Xerabe): Qeregêç (Berazi)
Bayındır (Şuşar): Şadi
Göbekören (?): Şadi
Toptepe (Altunan): Şadi
Karabey: Şadi
Köseler: Şadi
Karaşeyh (?): Cemaldini
Soğukpınar (Qerekılis): Şadi, Dımıli
Saltaş (Gırvan): Şadi
Parmaksız: Şadi
Aşağı Parmaksız: Berazi
Çakan (Akarbaşı): Şadi, Xıran
Çayırtepe: Şadi
Çimenözü (Xırbe): Şadi
Hatunköy (Xatuna): Şadi, Qubati
Mollaömer: Şadi
Işkınlı (Karer): Qerbaşi
Söbeçayır: Şadi

AŞKALE KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Dağyurdu (Şêxbızınyurdu): Şêxbızın
Yaylayolu (Kilisecik): Bêski
Sarıbaba (Diştaş): Celali, Şadi
Şıhveren (Gümüşseren): Şadi
Komsoran (Bozburun): Şadi
Armutlu: Şadi
Ocaklı (Persor): Şadi
Çatalbayır:
Penek (Çatalbayır): Şadi
Tokça (Sos): Qeregêç (Berazi)
Dumanoğlu: Şêxbızın

NARMAN KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Pınaryolu (Kurdıkan): Şêxbızın
Güllüdağ (Kompor): Şêxbızın
Koçkaya (Aristi): Şêxbızın
Koyunören (Kenzesor): Celali, Şêxbızın
Sabanlı (?): Şêxbızın
Şekerli (Verintap): Celali
Kuruçalı (Veşkisor): Şêxbızın
Göllü (Xorxor): Celali
? (Goma Zengıl): Kurdki
? (Newala Gomê): Kurdki
Yanıktaş (Ekrek): Qeregêç (Berazi)
Ergazi (İxnavud): Badıki
Aşağıyayla (Xeço): Qeregêç
Başkale: Qeregêç
Savaşçılar (Todan): Qeregêç
Demirdağ: Qeregêç
Veysor: Şêxbızın
Sapanlı: Şêxbızın

ŞENKAYA KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Teketaş (Kotris, Katreş): Şêxbızın, Qaski
Gülveren (İznos): Qeregêç (Berazi)
Toklu: Qaski
Akşar (Kosor): Qaski, Şêxbızın
Paşalı (?): Badılli

OLTU KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Aşağıkumlu (Sımırdon): Qaski
Güzelsu (Kışla Şeyhbızıni): Şêxbızın
Kısıkdere (?): Şêxbızın
Toprakkale: Celali
Topkaynak (Böcüklü): Şêxbızın

TORTUM KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Taşoluk (Hınzorik): Şêxbızın
Hinz: Şêxbızın

OLUR KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Yeşilbağlar (Norpet): Şêxbızın

YAKUTİYE KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Mıdırge (Müdürge-Çayırtepe): Redki, Azizi

Kaynaklar:

1-https://ararat-welat.blogspot.com/

2-İbrahim Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi, İstanbul, Ercan Matbaası, 1960.

3-Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt: 11.

Bernamegeh Türkçe / bernamegeh@gmail.com

AYRICA BAKIN

Sara Allgood Kimdir Hayatı

İrlanda asıllı Amerikalı kadın tiyatro ve sinema oyuncusu Sara Allgood, 30 Ekim 1880 tarihinde Dublin’de …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!