ığdır

Iğdır Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

İl merkezi 3 beldeden ve 49 köyden oluşmaktadır. Iğdır merkez ilçe nüfusu 2020 ADNKS sayımı itibarıyla 96.887 olup, köy ve belde nüfuslarıyla birlikte 142.559’dur.

Mezopotamya’ya Hurrilerden sonra; Mittaniler, Hititler, Asurlular, Kimmerler, Medler, Persler, Sümerliler ve Subailer gibi kavimlerin yerleştiği bilinmektedir.

MÖ 900-MS 600 tarihlerinde kraliyet merkezi Van’da bulunan Urartu Krallığı’nın kendisine bağlı kurduğu küçük beyliklerden biri de Sürmeli adıyla bilinen Karakale şehridir.

638 yılında Halife Ömer döneminde bölgede İslâmiyet yayılmaya başladı. 645 yılında Halife Osman döneminde Erzurum’da büyük Bizans ordusu yenilgiye uğratılınca Aras boyları Müslümanların eline geçti.

Eyalete dönüştürülen Sürmeli ve Sahat Çukurlarının (Revan ve Iğdır) başına değişmeli olarak Arap ve Türk valiler gönderildi. Abbasiler döneminde ise bölgeyi sadece Türk valiler yönetmeye başladı.

Selçuklu Hanedanı, 1048 yılındaki Pasinler Savaşı’ndan sonra Iğdır ve çevresine yerleşmeye başladılar. Sultan Alparslan’ın 1071’de Bizans İmparatorluğu ile yaptığı Malazgirt Savaşı’nın ardından, Iğdır ve çevresi kesin olarak Selçuklu egemenliğine girmiştir.

Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf, Nahçıvan çevresinde Çağatay ordusunu yenince Sürmeli çukuruna girdi. Karakoyunlu Türkleri, Iğdır ve Revan’ın köylerine yerleşmeye başladılar.

1420 yılında Iğdır bir ilçe olarak Revan iline tabi oldu. Karakoyunlular, Sürmeli ve Serhat çukurlarında 65 yıl hüküm sürdüler.

1502 yılında Safevi hükümdarı Şah İsmail’e savaş açan Elvend Han, onunla Şerur civarında karşılaştı. O yıl savaşı kazanan Şah İsmail bu bölgeyi Şiileştirmesi için Sevindük Han’ın emrine verdi.

Iğdır ve çevresi 1747 yılında Aras boylarında kurulan hanlıklardan en güçlüsü olan Revan Hanlığı’nın sınırları içindeydi. Bu hanlığın döneminde Iğdır çevresindeki insanların refahı arttı. Yazın tarım ve hayvancılıkta gelişen bölge, kışın özellikle sosyal hayatta gelişme gösterdi.

19. yüzyılın başlarında yayılımcı bir politika izleyen Rusya, 1826 yılından başlayarak Revan, Iğdır ve Nahçıvan’da egemenlik kuran Revan Hanlığı’yla şiddetli çarpışmalara girdi ve güçlü Rus ordusu karşısında direnemeyen hanlığın son hâkimi Hüseyin Ali Han, 1 Ekim 1827’de Revan Kalesi’ni, 22 Şubat 1828’de ise tüm hanlığı Ruslara teslim etti.

İl merkezi 14 Kasım 1920 tarihinde Türk orduları tarafından ele geçirilmiştir.

1924 yılında ülke yönetimi yeniden yapılandırılırken Bayazıt Vilayeti’ne bağlı bir nahiye, 1934 yılında Kars’a bağlı bir ilçe olan Iğdır, 1991’de SSCB’nin dağılmasından sonra Kafkasya’da ortaya çıkan karışıklıklardan dolayı önemi artmasından dolayı Ardahan’la birlikte 3 Haziran 1992 tarih ve 21247 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 3806 sayılı kanunla Kars’tan ayrılarak il olmuştur.

IĞDIR MERKEZ KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

1: Evci: Redki, Azeri
2: Alibeyköy (Kundo): Redki
3: Tecıri (Tacirli): Redki, Sıpki, Bıruki, Mısırki
4: Panik (Özdemir): Redki, Bıruki, Gelturi (birkaç ev), Giski (Saki), Êlya (Êli)
5: Kadıkışlak: Redki, Azeri
6: Yukarı Çarıkçı (Çarıqçiya Jor): Redki, Moti
7: Enginalan (Pılur): Redki, Bıruki, Moti, Azeri
8: Gülpınar (Muçê): Redki, Kando, Pınaşi
9: Alikamerli: Redki, Şêx, Moti, Azeri
10: Horgof (Suveren): Êli, Sori
11: Xweşxeber (Hoşhaber): Redki, Gelturi, Moti, Dılxêri
12: Halfeli (Xelfeli): Redki, Gelturi
13: Germaşov (Harmandöven): Redki
14: Sıçanlı (Sıçani): Moti, Hozeşemê (Saki)
15: Taşlıca (Dalicê): Moti, Gêloyi
16: Asma (Asmê): Qereçoli
17: Örüşmüş (Kaleiçi): Moti, Bıruki
18: Alut (Yüzbaşılar): Bıruki, Şêx
19: Çakırtaş (?): Bıruki, Azeri
20: Erhaci (Aşağıeehacı): Mamedki, Êli (Şengoyi), Moti
21: Kellê Hamo (Nişankaya): Celali, Sipki (bir kaç ev)
22: Gongırmez (Güngörmez): Redki (birkaç ev), Pınaşi
23: Kızılkule mezrası (Qızılqule): Pınaşi, Moti
24: Xanego (Yeni Mahalle): Saki (Mamedki)
25: Elmagöl (?): Giski (Saki)
26: Karagüney (?): Giski (Saki),
27: Gewro (?): Giski (Saki), Musuka
28: Qıjık (Kıjık mezrası): Hozeşemê (Saki)
29: Aliköçek (Elkoçek): Gêloyi
30: Kuça (Quçê): Gêloyi
31: Korhan (Qorxan): Gêloyi
32: Mezra (Mezre): Bıruki
33: Quç (Kuça mezrası):
34: Bendemurat (?): Moti
35: Köprü (?): Omki
36: Çilli (Cıligol, Çilê): Omki
37: Bezirhane mezrası (Bızırxane): Omki
38: Çiko mezrası: Omki
39: Köprüköyü mezrası (?): Omki
40: Karahisar (Qerehiser): Gêloyi

IĞDIR TUZLUCA KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Eski adı Kulp’tur. Tuzluca, ilin batısında yer almaktadır. Yeryüzü şekilleri bakımında dağlar çoğunluktadır. Suyunun bol ve lezzetli olması, her türlü sebze ve meyvenin yetişebilmesi bölgeye ayrı bir önem katmaktadır. İlçeye bağlı 81 köy bulunmaktadır.

Tuzluca (Qulp) merkez: Redki, Mısırki (Cunki)
1: Alhanlı (?): Redki
2: Osmanköy (Ozmanko): Redki
3: Kula: Şahkurdi, Celali
4: Pirdemir: Redki
5: Kartutan (Karnîk): Redki
6: Bahçelimeydan (Kervan): Redki
7: Hakveyis (Axveyis): Redki, Azeri
8: Bahçecik: Redki
9: Rağbet (Rexbet): Redki
10: Dipsiz: Redki, Şahkurdi
11. Basacık: Redki
12: Yukarı Civanlı (Cîvanî): Redki, Gelturi (3 hane)
13: Bazarcık (Bazarcıx): Redki
14: Bostancı (Heşerî): Redki
15: Karaçomak (Zor): Redki, Sori, Moti, Omki
16: İncesu (Avazırav): Redki, Cunki
17: Tendurek (Yaylacık): Şahkurdi
18: Karanlık (?): Gelturi, Celali, Êliya
19: Badılli: Gelturi, Mamedki
20: Aşağı Civanlı (Ciwaniya ?): Gelturi, Azeri
21: Kandilli (Astav): Gelturi
22: Yukarı Aktaş (?): Azeri
23: Oğruca (?): Azeri
24: Sineg (Ombulak): Gêloyi, Giski (Saki),
25: Mirzexan (Beyoğlu): Azeri
26: Naxırqıran (Nahırkıran): Moti, Baoya (Cemaldini)
27: Kalaça (?): Azeri
28: Çıraklı (Akdeğirmen): Azeri
29: Akdeğirmen (?): Azeri
30: Candermiş (?): Azeri
31: Karataş (?): Azeri
32: Kalaça (?): Azeri
33: Ağabey (?): Azeri
34: Akdiz (?): Azeri
35: Kumbulak (?): Azeri
36: Kılıçlı (?): Azeri
37: Sobılax (Soğukbulak): Gelturi
38: Hasankent (Hasanköy): Azeri, Peyale (Saki)
39: Akoluk (?): Azeri
40: Alhanlı (?): Azeri
41: Elmalık (?): Azeri
42: Demızxan (Ünlendi): Azeri
43: Çiçekli (?): Azeri
43: Aşağıçıyrıklı (?): Azeri
44: Kuruağaç (?): Azeri
45: Sarıabdal (?): Azeri
46: Hamurkesen (?): Azeri
47: Hadımlı (?): Azeri
48: Yüceotak (?): Azeri
49: Ortabucak (?): Azeri
50: Kanzax (Aşağısutaşı): Azeri
51: Karakoyun: Azeri, Gêloyi
52: İnce (?): Azeri
53: Gulabi (Bağlan): Azeri
54: Kayakışlak (?): Azeri
55: Üçkaya (?): Azeri
56: Güllüce (Kulava): Şemki, Sori, Azeri
57: Qıznefer (?): Xelki
58: Kavaktepe (?): Elemıhoyi
59: Karakuyu (Qerequyu): Giski (Saki), Gêloyi
60: Eslani (Arslanlı): Keskoyi, Şemki
61: Söğütlü (Soktılli): Şemki
62: Karabulak (Qerebılax): Şemki
63: Menderes (?): Şemki
64: Aşıkhüseyin (?): Şemki
65: Yassıbulak (Yasibılax): Şemki
66: Katırlı (?): Şemki
67: Kızılkelefe (Qızılkelefe): Şemki
68: Mollakamer (Melleqemera): Şemki
69: Köktaş (?): Şemki
70: Abbasgöl (Ebasgol): Şemki
71: Taşşık (?): Şemki
72: Yağlı (?): Şemki
73: Gülahmet (?): Şemki
74: Karagün (?): Gevozi
75: Koçbaşı (Taşucan): Xelki
76: Pirli (?): Şemki
77: Doğanyurt (Nerzivan): Beoya, (Cemaldini)

IĞDIR ARALIK KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Yüzölçümü 611 km² ve rakımı 825 metre’dir. Merkez ilçe; Aras, Karşıyaka, Karasu, Köprüler ve Ortaköy Mahallesi olmak üzere 5 mahalleden oluşmaktadır. Merkez ilçe belediyesi haricinde belediye teşkilatı bulunmayan ilçenin 21 köyü bulunmakta olup, ilçe merkezi ve köylerde yerleşim genel olarak topludur.

1: Aşağı Aratan (Erêtana Jêrîn – Kurmancan): Redki
2: Aşağı Çamurlu (Çamurliya Jêrê – Gomıka Jorin): Redki
3: Hasanhan (Hesexan): Xelki, Keleşki, Evloya (Xelki), Redki
4: Ramazankent (Remezin): Redki
5: Gömük (Gomıka Redkan): Redki
6: Kıraçbağı – Kırçiçeği (Qıracbax): Redki
7: Yukarı Çamurlu (Çamurliya Jorê – Gomıka Jêrin): Redki
8: Yukarı Topraklı (Aleqızıla Jorê): Redki, Şêxbızıni
9: Aşağı Topraklı (Alaqızıla Jêrê): Redki, Dılxêri
10: Hacıağa: Redki, Sipki
11: Pırço (Saraçlı): Redki, Moti
12: Emince: Redki
13: Yukarı Çiftlik (Çutuk): Redki
14: Kobi (Babacan) Şêxbızın, Gelturi
15: Xuduli (Hıdırlı): Giski (Saki),
16: Adetli: Gêloyi
17: Qerehecili (Karahacılı): Gêloyi, Azizi
18: Axuri (Tarlabaşı): Gelturi, Banoki
19: Yukarı Aratan (Êretana Eceman): Azeri
20: Aşağı Çiftlik: Azeri
21: Godekliya (Gödekli): Xelki, Qızbaşoxli, Redki (birkaç ev),
22: Kolukent (Qolukend): Gêloyi
23: İslamköy (Kafirköy): Moti, Gıski
24: Esenkaya (Mexsozilo): Gêloyi

IĞDIR KARAKOYUNLU KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Yetiştirilen ürünler, buğday, arpa, çeltik, şeker pancarı, yem bitkileri, patates, yer elması, yer fıstığı, nohut, mercimektir. Ayrıca sebzecilik de yapılmakta olup, domates, patlıcan, biber, marul, tere, nane, salatalık, karpuz yetiştirilmektedir.

Hayvancılıkta ise, büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılmaktadır. Yöre halkının el tezgâhlarında düz dokuma yaygıları ve kilimleri de ilçe ekonomisinde katkısı bulunmaktadır.

1: Kerimbeyli (Mıllo): Redki
2: Bekirhanlı (Kaniya Dızê): Redki
3: Yukarıalican – (Kürt Alicanı): Redki
4: Ağaşıalican (Elîcana Bello):
Redki
5: Orta Alican Mezrası (Elîcana Ortê): Redki
6: Mürşitali (Muştalî): Redki, Bıruki, Seyid
7: Hüseyinkent: Redki
8: Peraxod (Bulakbaşı): Gelturi
9: Bêri (Aktaş): Gelturi, Kırkıri
10: Teraş (Yazlık): Gelturi
11: Atıcı (Atici): Gêloyi
12: Dızê (Koçkıran): Azeri

Kaynaklar:

-https://ararat-welat.blogspot.com/

-ıgdir.gov.tr.

-Wikipedia Iğdır Maddesi

Bernamegeh Türkçe / bernamegeh@gmail.com

AYRICA BAKIN

Kolektivizm nedir neyi amaçlar?

Kolektivizm, bireysel çıkarlar yerine grup, toplum veya kolektifin çıkarlarını ön planda tutan bir sosyal, ekonomik …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!