kars

Kars Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Türkiye’nin rakımı en yüksek il merkezlerinden biri olan, köyleri ile birlikte nüfusu 100 bini aşan (Şehir merkezi: 90.523, toplam: 118.201) şehirlerinden biridir.

Merkez ilçeye bağlı, 23 mahalle ve 72 köy bulunmaktadır. Çeşitli etnisitelerin birlikte yaşadığı il merkezinde kültürel farklılıklardan ve zenginliklerden bahsetmek mümkün olup kozmopolit bir yapı söz konusudur.

Kuzeyinde; Susuz, Arpaçay ve Akyaka’yla, doğusunda; Ermenistan’la, güneyinde; Digor ve Kağızman’la, batısında ise Selim ve Erzurum sınırlarıyla çevrilidir.

Rakımı ortalama 1768 metreyi bulan Kars arazisinin büyük bölümü yaylalardan oluşur. Akarsu vadileriyle yer yer parçalanan yörede yaylalar dalgalı düzlüklerden oluşur.

Kars ilinde yer alan önemli yükseltiler olan Allahuekber Dağları, Kısır Dağı, Akbaba Dağı, Aladağ ve Aşağıdağ’ın bir kısmı merkez ilçe sınırları içerisindedir. Kars Çayı, kentin güneybatısından geçer. Kent aynı adlı ovanın üzerinde kurulmuştur.

Kars’ta karasal iklim hakimdir. Kars yaylalarının Kars yöresine ait olan iklimi, yüksek ve denizden sıradağlarla ayrılmış
olduğundan çok serttir.

Kışları kurak, yazları ise yağışlı geçen ilde en kurak geçen mevsim olan kışın sıcaklıklar zaman zaman -39 °C’ye kadar düşer. Karla kaplı gün sayısı ortalama 120’den fazladır. Burada don vakalarına sıklıkla rastlanmaktadır.

Bölgenin 9. yüzyıldaki (yaklaşık MS 888) adı literatürde Vanand’dır. MS 928’den 961 yılına kadar Kars bölgenin başkentliğini yapmıştır ve eldeki bulgular şehrin o zamanki adının Ermenice: Ղարս “Ghars” veya Կարս “Kars” olduğunu göstermektedir

Kars yöresinde yazılı tarih Urartuların bölgede hüküm sürmesi ile başladı. MÖ 9. ve 6. yüzyılları arasında bölgeyi hakimiyeti altına alan Urartular büyük bir krallıktı.

Ayrıca bu krallığa bağlı yerli krallıklar da mevcuttu. Kars’taki krallığın ismi Diauekhi Krallığı idi. Yöre insanlarının o dönem vergi olarak hükümrana altın, gümüş, tunç, at, sığır ve koyun ödedikleri saptanmıştır.

MÖ 550 yılında Urartular’ın Persler egemenliğine girmesiyle yöre için yeni bir tarih sayfası açılmıştı. Pers hükümdarı krallar kralı lakaplı imparator I. Darius ülkeyi satraplık adı verilen 23 büyük ve 127 küçük birime bölüp yönetmişti.

Kars o dönem 18. Saptrak’lık içinde yer almıştır. Bu yöre, Kral Darius’a her yıl 400 gümüş talent ve 20.000 at göndermekle yükümlüydü.

Perslerin ardından bu yöre sırasıyla Arakslar, Tigranlar ve Sasanilerin eline geçmişti.

Alparslan’ın 1064 yılında Anadolu’ya düzenlediği sefer neticesinde bölge Selçuklu Hanedanı egemenliğine girmişti.

Yavuz Sultan Selim doğuya yapmış olduğu son seferinde yöreyi Osmanlı topraklarına katmak istemişse de bunu gerçekleştiremeden İstanbul’a dönmüştü.

1534 yılında ise oğlu Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı Devleti topraklarına bu yöre dahil edilmişti.

Kars’ta en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Çayır ve otlak alanlarının geniş yer kaplaması küçük ve büyük baş hayvancılığı geliştirmiştir. Kümes hayvancılığı da oldukça gelişmiştir.

Kars’ın genel nüfusunu Kürtler, Azeriler, Türkler ve Terekemeler oluşturmaktadır. Kars’ta yaşayan Müslümanların bir kısmı Şii ve bir kısmı Sünni’dir.

Çok az sayıdaki Rus Malakanlar ve Almanlar ise Hristiyan dinine mensup küçük bir azınlığı oluşturmaktadırlar.

KARS MERKEZ KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Ağadeve: Eliya, Qaski
Arslanizi (Kurıkdara Sano, Gundê Sani): Badılli
Azat (Azad) : Redki, Sipki
Başkaya (Qereaxaç): Redki
Bayraktar : Redki, Azeri
Borluk (?): Gêloyi
Çakmak (Çaqmaq): Redki
Çamurlu: Redki, Dılxêri
Çermelî (Çerme): Redki, Moti, Mirzıki, Gelturi, Celali, Bebeiki
Çığırgan (Çıxirxan) : Redki, Celali, Bıruki, Êli
Esenkent (Cala): Cemaldini
Esenyazı (Tikoş) : Badılli
Eşmeyazı (Gorxane): Cemaldini
Gelirli (Kanlıköy) : Qaski, Bıruki, Dılxêri
Güdeli (?) : Gelturi, Bıruki
Hacıveli : Redki, Kurdki
Halefoğlu: Gêloyi, Qaski, Mılli, Sipki (Bırımi), Dılxêri, Bıruki
Hapanlı: Cemaldini
Hasçiftlik: Êli
Karakale: Redki
Kocabahçe (?) : Badılli
Kozluca (?): Mılli
Küçükpergit: Cemaldini
Küçükyusuf (?) : Badılli, Cemaldini, Eliya, Dılxêri, Redki
Mağaracık (Ataköy) : Redki
Mezra: Cemaldini, Bıruki
Ölçülü (Wezin) : Redki, Kurdki, Dılxêri, Şemski, Celali, Mılli, Bıruki, Gelturi
Sıçan: Cemaldini
Soylu (Daynalık): Cemaldini
Söğütlü (Cındi): Cemaldini, Redki
Subatan: Kurdki
Tekneli: Şemski
Tazekent: Bıruki
Üçbölük (Maxazpert) : Redki, Qaski
Yücelen (Semavet): Bıruki
Verimli (Kurıkdara Hecimıho, gundê Hecimıho) : Memani, Eliya

KARS KAĞIZMAN KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Altıngedik (Çinamiç): Peyale (Saki)
Akçakale (Pertig): Kurdki
Akçay (Berpırê) : Redki
Akdam (Axdam) : Redki
Akören (Axwêran) : Redki
Akyayla (Kızılöküz): Kurdki
Aşağıkaragüney (?): Kurdki, Dılxêri
Aydınkavak (Pıfıka Şêxa) : Redki
Bahçecik (?): Kurdki
Bastem (Çaybük) : Redki
Böcüklü (Bocıkli) : Redki, Gelturi
Camuşlu (?): Gelturî
Çiçekli (?): Kurdki
Çengilli (?): Moti
Çilehane : Redki
Değirmendere (?): Kurdki
Deler : Redki
Denizgölü (Şami): Moti
Dibekkaya (Xavesor): Celali
Esenkır (Todan) : Redki
Görecek (Meneveş): Eleçevzer
Gümüştepe : Redki
Günindi (Kêrs) : Redki, Êli (Birkaç ev)
Günindi Yaylası (Yayla Kêrsê): Redki, Cemaldini, Kurdki
Hamzagerek (Hamzagerk) : Bıruki
Karabağ (Qerebax): Redki, Kurdki
Karaboncuk (Kasor) : Redki
Karacaören: Celali
Karakale (Qereqela Êlya): Redki, Êli
Karakuş (Qerequş) : Redki
Keşişkıran : Redki, Kurdki, Êli
Kozlu: Berazi
Kömürlü: Gelturi
Kuloğlu (Kabut, Quli): Berazi, Peyale (Saki)
Kuruyayla Çiftlik mezrası : Redki
Ortaköy: Redki
Pasli (Paslı) : Redki
Prut (Çukurayva) : Redki
Qebekom (Çavuşlar) : Redki
Rızvan mezrası: Redki
Şaban (Şewana Usê Hewıki) : Redki, Gelturi (birkaç ev), Êli (Birkaç ev)
Taşbilek (Qereqela Hesen Beg) : Redki
Taşburun (Qerewang): Celali
Tıllık (Donandı) : Redki, Celali, Bıruki
Tukarı Akçay (?): Cunki
Tunçkaya (Geçvan) : Redki
Ülker (Hulkeya) : Redki
Yağlıca (Pıfıka Taloya) : Redki
Yalnızağaç : Redki
Yukarıkaragüney (?): Kurdki, Seydoyi, Dılxêri
Zarapxane (Çayarası) : Redki, Gelturi, Berazi

KARS DİGOR KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Alaca (Elece): Redki,Qaski
Alem: Bêski, Muski, Şerefka, Melle
Arpalı (Arpeli): Dılxêri
Aşağı Başköy : Redki
Bacalı (?): Cemaldini
Bayırbağı (Sogıtliya Beto): Cemaldini
Bayramkom (?): Cemaldini
Bazarcıx (Dağpınar) : Redki, Sipki (Bırımi), Sımailka, Qaski, Cemaldini, Bıruki
Bostankale (Şeban – Şewana Memka ) : Redki
Celal: Mılli
Derinöz (Ekreg) : Redki
Dolaylı (Mewrek): Mılli, Cemaldini
Düzgeçit (?): Cemaldini
Erenköy (Taşnika Xerabe): Mılli, Heyderi
Gülhayran (Gulheyran): Cemaldini
Hisarönü (Kızılkule): Mılli, Cemaldini, Qaski
Karabağ (?): Cemaldini
Karakale: Qaski
Kilittaşı (?): Cemaldini
Kocaköy (Nexşan): Mılli, Dılxêri, Cemaldini, Şemski
Köseler (Kose Sogırli): Mılli
Saklıca (Xerabe Susız): Cemaldini
Sorguçkavaklı (Kesko): Cemaldini
Sorkunlu (Sorxuli) : Redki, Dılxêri, Celali, Gelturi, Badıki, Êli, Piri (Redki?)
Şatıroğlu: Kurdki, Dılxêri
Şenol (Taşniga Eceman): Mılli, Heyderi
Şirin: Kurdki, Bıruki, Seydoyi
Tırmaşin (Türkmeşen) : Redki, Mırdêsi, Heyderi, Celali
Uzunkaya (Digora Xerabe): Mılli
Varlı (Zıbıni): Mılli
Yağlıca (Zıxçi) : Redki, Êli (Birkaç ev)
Yayla Sınco (Mahirbey): Redki, Cemaldini
Yemençayır: Kurdki, Azizi, Celali, Seydoyi
Yeniköy : Redki, Cemaldini
Yukarı Başköy (Başko) : Redki, Celali
Zeynık (Yaylacık) : Redki, Bıruki

KARS SARIKAMIŞ KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Armutlu: Redki, Gelturi, Şadi, Moti
Akkoz (Aykoz): Dewê (Qaski)
Akkozyayla (?): Dewê (Qaski)
Aşağı Çıkılgan: Şadi
Balıklı (Barxuli) : Redki, Sipki, Şadi
Başköy: Redki, Dılxêri, Cunki, Moti
Belencik (Şadivan): Şadi
Beşevler: Şadi
Beşyol (Gülentepe: Mılli
Bozat : Redki
Çardakçatı (Çırug): Kurdki
Çatak (?): Bêski, Cemaldini
Çolaklı: Şadi
Divik (Yayıklı) : Redki, Gelturi, Bıruki
Eşmeçayır (Sithan): Kurdki, Cunki, Moti
Gecikmez (Hopwêran) : Redki, Kurdki
Güllüce – (Gulice) : Redki, Şadi
Hamamlı: Redki
Kalebaşı (?): Gelturi
Karakurt (?): Qaski
Karapınar (?): Cemaldini, Qaski
Karaurgan: Cemaldini
Karayazı: Şadi
Kayalıboğaz (Çermeli): Şadi
Kozan (Gozan): Şadi
Köroğlu (Zexin): Cemaldini, Manki
Mescitli : Redki
Odalar (?): Kurdki
Ortakale: Şadi
Sırbasan (?): Cunki
Şehitemin (Alekilise) : Redki, Celali
Şehithalit (Qoşekılis)): Kurdki, Redki
Topkaya (Şadvan): Sipki
Y. Sallıpınar (Salıt): Gelturi
Yarkaya (Şorlu): Kurdki
Yeniköy (?): Manki
Yenigazi (Yedikilise) : Redki, Bêski, Êli

KARS SELİM KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Akpınar: Redki
Akçakale (?): Qaski, Delki, Cêcan
Alisofu (Elesofi) : Redki, Dılxêri
Aşağı Kotanlı (Kotanya Jêrê) : Redki
Aşağı Damlapınar: Cemaldini
Baykara (Bayqere): Redki
Başköy (?): Delki, Cêcan, Qaski
Benliahmet (Begliahmed) : Redki, Eliya, Korea, Cêcan
Beyköy : Redki, Qaski, Manki
Bozkuş: Qaski, Dılxêri, Cemaldini
Büyükdere (Tiknis): Gelturi
Çaybaşı : Redki
Dölbentli (Dolbendî): Redki
Eskigazi (Eskiqazi): Redki, Bıruki
Gelinalan (Karakilis): Moti, Eliya
Hasbey: Qaski, Gelturi
Iğdırköy (İdıra Tırkmena): Redki, Gelturi
Kamışlı (Qamışlo): Redki
Karaçayır: Sipki
Karahamza (Qerehemze): Redki
Karakale: Cemaldini, Hewşêr, Qaski
Katranlı (Qetranî) : Redki
Kekeç: Delki, Cêcan
Koyunyurdu (Berne): Eliya (Alıki), Badılli, Redki
Laloğlu: Lolan
Mollamustafa (Melle Mısto): Gelturi
Oluklu (Orıxli) : Redki, Gelturi
Söğütlü : Redki
Sarıgüney (Kercık, Karcık): Hewşêr (Avşar), Qaski
Tuygun (Tuyxun) : Redki
Yalnızçam : Redki, Gelturi
Yaylacık (Mirxel): Redki, Cemaldini, Bıruki
Yenice: Celali
Yolgeçmez: Redki, Keleşki
Y. Çepik – Y. Damlapınar (Çapka Jorê): Redki, Celali
Yukarı Kotanlı (Kotanya Jorê) : Redki
Yenigün (Karcıx): Qaski

KARS SUSUZ KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Aksu : Redki
Büyükçatak: Qaski
Çığrıklı: Bıruki
Erdağı (Ardax – Kızılkilise): Kurdki
Ermişler: Qaski
Gölbaşı: Qaski
İncilipınar: Qaski
Kayadibi – Kızılçakçak : Redki
Keçili: Delki, Bıruki
Kırkpınar – Kırkkilise : Redki
Kurugöl: Qaski
Porsuklu (?): Celali
Yaylacık (Pertig): Qaski, Kurdki
Doyumlu (Çamik): Delki

KARS ARPAÇAY KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Akçalar (?): Cemaldini
Akdere (Axkom): Cemaldini
Atçılar : Redki
Çobanoğlu (?): Celali
Güvercin: Bêski
Kakaç: Bıruki
Kuyucuk (?): Redki
Küçükçatma (Parget): Bıruki
Mescidli : Redki, Gelturi
Yalınçayır (Zohrab): Badoyi
Taşlıağıl (Kürdköy): Bêski
Tepeköy (Pertaşen): Bıruki

KARS AKYAKA KÖYLERİNİN KÜRTÇE İSİMLERİ VE BAĞLI OLDUKLARI AŞİRETLER

Kürekdere (?): Redki
Duraklı (?): Redki

Kaynaklar:

1-https://ararat-welat.blogspot.com/

2-kars.gov.tr

3-Hayat Ansiklopedisi, 1996

Bernamegeh Türkçe / bernamegeh@gmail.com

AYRICA BAKIN

FUTBOL FELAKETİ!

TEMEL DEMİRER   “Futbolu eskiden açlar oynar, zenginler izlerdi. Şimdi ise zenginler oynuyor, açlar izliyor.”[1] …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!