KÜRT YAHUDİLER

KÜRT YAHUDİLERİN DİLİ: LİŞANA DENİ

Yahudi milletinin kolektif inancını, kültürünü, hukuki kurallarını ve medeniyetini içeren etnik bir dindir. İlk İbrahimî din olmasının yanı sıra insanlık tarihindeki en eski dinler arasında da yer alan Yahudilik, monoteizm temelli dinlerin ilk örneğidir.Yahudilerin kutsal kitabının tamamı “Tora” ismiyle açıklanır. İbranice bir terim olan Tora, Arapça’dan Türkçeye geçmiş olan Tevrat’ın karşılığıdır. Tevrat terimi “Kanun, Töre, şeriat, emir, ders” vb. anlamlara denk gelir. Beş bölümden oluşan Tevrat, Tanrı’nın 7704 kelimeyle Musa’ya verdiği dinî esasları içeren kitap olarak görülür.

Yahudiler ilk defa Doğu Akdeniz kıyılarındaki Kenan bölgesinde, İsrail Diyarı olarak bilinen topraklarda, yaklaşık MÖ 2’nci milenyumda (dört bin yıl önce) etnik ve dinî bir grup olarak ortaya çıktılar.Yahudiler, felsefe, edebiyat, politika dahil olmak üzere, hem eski hem de modern geçmişte birçok alanda insanî ilerlemeyi önemli ölçüde etkilemiş ve büyük katkılarda bulunmuşlardır. Yahudiler için üç grup bakış açısı kullanılır: dini takip edip etmediklerine bakmaksızın Yahudi bir ailede doğanlar, Yahudi atalara veya soylara sahip olanlar, herhangi bir Yahudi atalara veya soylara sahip olmayıp evlilik yolu ile Yahudiliğe kabul edilmiş insanlar.

Yahudiliğin litürjik dili, İbrani kutsal metinlerinin (Tanah) yazıldığı ve yüzyıllardır Yahudi halkının günlük konuşma dilini oluşturan İbranice’dir (İbranice’de “kutsal dil” anlamına gelen laşon ha kodeş tabiri ile adlandırılır). Milattan önce 5. yüzyıla gelindiğinde, İbranice’ye çok yakın olan Aramice de Yehuda’da konuşulan bir diğer dil olmuştur. İsrail Devlet İstatistik Kurumu İsrail’in nüfusunun 9 milyonu geçtiğini belirtmiştir.

KÜRT YAHUDİLERİN DİLİ: LİŞANA DENİ

Lişana Deni modern bir Yahudi Aramice dilidir, genelde Neo-Aramice diye hitap edilir. Kürdistanlı olan bu dil, Van, Hakkari, Urmiye ile Zaxo arasındaki bölgelerde, Kürt Yahudiler tarafından kullanılmış bir dildir.

Lişana Deni modern bir Yahudi Aramice dilidir, genelde Neo-Aramice diye hitap edilir. Başlangıçta Türkiye sınırına yakın olan Kuzey Irak’taki Zaho’da ve komşu köylerinde konuşulurdu. Konuşanların birçoğu bugün Kudüs ve çevresinde yaşamaktadır. Diğer Neo-Aramice lehçeler olan Lişan Didan ve Lişanid Noşan isimlerine benzeyen Lişana Deni “bizim dilimiz” anlamına gelir. Bu dil için kullanılan diğer isimler Lişan Hozaye (“Yahudilerin dili”) ve Kurdit (“Kürtçe”)’dir. Dilbilimciler tarafından ise Zaho Yahudi Aramicesi denir.

Kökeni ve Bugünü

Zaho bölgesinden batıda Urmiye Gölü ve kuzeydoğuda Senendec’e kadar olan bölgede çeşitli Aramice dilleri konuşulur. Lişana Deni bölgedeki diğer Yahudi lehçelerini konuşanlar tarafından kolaylıkla anlaşılan bir lehçe değildir. Lişana Deni’ye en yakın lehçe bölgedeki Hristiyanların konuştuğu Keldani Neo-Aramicesi’dir; bunu Süryani Neo-Aramicesi’nin Aşiret lehçesi takip eder. Birinci Dünya Savaşı ve İsrail devletinin kurulmasıyla çoğunlukla Kudüs’e yerleşen Kürdistanlı Yahudiler modern İbranice’ye adapte oldular. Yeni nesiller İbranice konuşurken Lişana Deni dilini konuşan 8.000’den az kişi kalmıştır ve bunların çoğunluğu 50 yaşın üzerindedir. Bu dil birkaç on yıl içinde neslinin tükenme riskiyle karşı karşıyadır. Lişana Deni İbrani alfabesi ile yazılır. Fonetik bir dil olan bu dilde yuvarlanan sesler yazılmaz.

Kaynakça:

*Heinrichs, Wolfhart (ed.) (1990). Studies in Neo-Aramaic. Scholars Press: Atlanta, Georgia. ISBN 1-55540-430-8.

* Maclean, Arthur John (1895). Grammar of the dialects of vernacular Syriac: as spoken by the Eastern Syrians of Kurdistan, north-west Persia, and the Plain of Mosul: with notices of the vernacular of the Jews of Azerbaijan and of Zakhu near Mosul. Cambridge University Press, London.

* Aramice

* Hulaula

* İbrani alfabesi

* Musevi dilleri *

Yahudi Aramicesi 

* Sabar, Yona (1975). The impact of Israeli Hebrew on the Neo-Aramaic dialect of the Kurdish Jews of Zakho: a case of language shift. Hebrew Union College Annual 46:489-508.

* Avenery, Iddo, The Aramaic Dialect of the Jews of Zakho. The Israel academy of Science and Humanities 1988

BERNAMEGEH UYARI: Yazıların izinsiz kopyalanması ve Web Sitelerinde yayınlanması kesinlikle yasaktır. Hakkınızda yasal işlemlerin başlatılabileceğini lütfen unutmayın!

AYRICA BAKIN

HÜSEYİN SEYİT RIZA

HÜSEYİN SEYİT RIZA NEDEN İDAM EDİLDİ?

”Hüseyin babasından önce asılır. Hakkında bir suçlama yoktur. İdam edilmesinin tek nedeni Sey Rıza’nın geriye …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!