Lazlar, Güney Kafkas dillerinden Lazca konuşan ve Türkiye ve Gürcistan’ın Karadeniz kıyısındaki bölgelerinde yaşayan bir etnik gruptur.
Asıl olarak Lazların ülkesi olan Lazistan’ı kapsayan Lazistan sancağı 1851 yılında ortaya çıktı ve sancak bu tarihte Trabzon Eyaleti’ne bağlıydı. Tarihsel olarak Gürcülerin yaşadığı bölge olan Klarceti’nin bir bölümü (Livana) de bu sancağın sınırlarına dahil edilmiştir. Osmanlı Devleti 1867 yılında eyaletten vilayet sistemine geçti ve 1869 yılında Trabzon Eyaleti’nin yerini Trabzon Vilayeti aldı.
Günümüzde Lazların toplam nüfusunun tahminleri en düşük 150.000 ve en yüksek 1 milyon arasında değişmektedir. Lazlar en yoğun olarak Türkiye’nin kuzeydoğusunda yaşamaktadır. Lazların konuştuğu Lazca, Gürcüce, Svanca ve Megrelce ile birlikte Güney Kafkas dil ailesini oluşturur. 2001’de yaklaşık 130.000-150.000 konuşanı ile Lazca UNESCO tarafından yok olma tehlikesi altındaki dil olarak sınıflandırılmıştır.
Lazca dört Kartvel dilinden biridir. Mingrelian ile birlikte, bu Kartvelian dil ailesinin Zan kolunu oluşturur. İki
dili, bazı dilbilimcilerin Megrelce ve Lazca’yı tek bir Zan dilinin lehçeleri veya bölgesel varyantları olarak
adlandırdıkları görülür, bu görüş Sovyet döneminde resmi olarak kabul edilmişti ve bugün Gürcistan’da bu hala böyle kabul edilmiştir.
Bununla birlikte, genel olarak, Megrelce ve Lazca, hem konuşmacı topluluklarının uzun süredir devam eden ayrılığı (500 yıl) hem de karşılıklı anlaşılırlık eksikliği nedeniyle ayrı diller olarak kabul edilir.
17. yüzyıl gezgini Evliya Çelebi’nin yazdığı “Seyahat Defteri”nde geçen Lazca metinler, Lazcaya ilişkin bilinen en eski yazılı kayıtlardır. Latin harfleriyle yazılmış bilinen en eski Lazca kayıt, İspanyol filolog Lorenzo Hervás’ın
1787’de yazdığı Kelime Bilgisi, Çok Dillilik ve 150’den fazla dile giriş (1787) kitabında geçmektedir.
Kitapta Lazca sözlük listesi ve dilbilgisi notları yer almaktadır. Hervás, Lazca ile ilgili bilgileri Polonyalı bir
Prens vasıtasıyla İstanbul’da yaşayan İtalyan şarkiyatçı E. Toderini’den toplamıştır.
Lazca Erkek Çocuğu İsimleri ve Anlamları
En sevilen ve en çok kullanılan Lazca erkek isimleri arasında Evro, Tanura, Medi, Zifona ve Guroni yer almaktadır.
Akoni : Buralı
Tanura: Aydınlık
Aşena : Lazca’da bir isim
Dirvana : Gökçe güvercin
Ekana : Lazca’da bir isim
Jurte : İki ışık, ikinci ışık
İrday : Büyüsün
Lande : Akis, yansıma
Medi : Umut
Orena : Meydan
Şineri : Saygın
Ağani: Yeni
Tanas: Işıldasın
Arte: Tekışık
Gubaz: Lazkralı
?ate: Lazkralı
Barnuk: Lazkralı
Barva: Fırtına
Kiana: (e) (k) Dünya
Mzuğa (e) (k) Deniz
İrden: Büyüyen
Zifona: Fırtına, rüzgar
Taneri: Aydınlanmış
Evro
İrden
Mukhala
Tanora: Safak
Evro: Kıble rüzgarı
Guroni: Yürekli, cesur
İrden: Büyüyor
Lande: Akis, yansıma
Mapa: Kral
Nogure: İdeal, hedef
Opodrace: Sevgili, kıymetli, biricik
Tanura: Aydınlık
Mani: çabuk
Palu: yavan
Rubamşali: deresarmaşığı
Tani: aydınlat
Arso: bir kısmı
Arte: bir ışık
Cibu: Lazcada bir isim
Nena: ses, seda, dil, lisan. (kız ve erkek için kullanılabilir)
Gubaz: Lazika kralının adı
Lazca Kız Çocuğu İsimleri ve Anlamları
En sevilen ve kullanılan Lazca kız isimleri arasında Loresima, Ezmoce, Gyuli ve Liva yer almaktadır.
Tutaste: Ay ışıklı, ay ışığı görünen hava
Parpali: Kelebek
Loresima: Papatya
Kiana: (e) (k) Dünya
Şana: Mutluluk
Loya: Tatlı
Mcima: Yağmur
Medea: Kolhiskralınınkızı
Mzuğa: (e) (k) Deniz
Moni: Boncuk
Bedi : Talih, kader
Dadali : Güzel, gül
Esvara: Her şey,
Ezmoce : Rüya
İlimba : Sevilir olan
Liva : Kar suyu
Mani : Çabuk, hızlı
Mira : Yüz, çehre
Peri : Renk
Pavri : Yaprak
Aliyoni: Deniz kuşu, martı
Butka : Yaprak
Elva: Yukarı çıkmak
Gyuli: Gül
İsina:Bahçe
Loresima:Papatya
Mani: Çabuk
Nena: Dil
Okro: Altın
Tana: Parla, ışılda
Da: Kızkardeş
Nana: Anne
Şina: Anmak, Hatırlamak
Oropa: Aşk, sevda
Oroperi: Sevdalı, sevgili.
İrden: Büyüyor
İmorden: Büyüyor
İrday:Büyüsün
Opordaje: Sevimli. sevilen, sevme ifadesi (e.k)
Timya: Nadir, az bulunan.
Mtuta: Ay
Çona: Işık
Çonaşk’imi: Işığım
Mcora, Mjora: Güneş
Mz’guda: Fidan, Filiz
Timya: nadir bulunan
Şana: şenlik coşku
Butka: yaprak
Liva: baharda karların erimesine yardımcı olan ılık rüzgar
Tutaste: Ayışığı
Loya: Tatlı kız, Şekerli (şeker)
Çona: ışık
Zuğa: deniz
Pukuyi: Çiçek
Tanura: gündoğumu
Culi: gül
Arxela: bir mutluluk
Şineri
Bedi
Barva
Butka
İsina
Liva
Dadali
Esvara
Ezmoce
İlimba
Liva
Mani
Mira
Peri
Pavri
Biç’ina
Akoni
Aşena
Dirvana
Ekana
Jurte
İrday
Lande
Medi
Orena
Lazca İsimler ve Anlamları
A
Abca dere
Abja dere
Afara bir kez
Ağani yeni
Ağne yeni
Ağnoba yenilik
Akonay buralı
Akoni buralı
Aliyoni martı
Ansaneri asi
Aravani bir yer ismi
Ardido birçok
Arfara bir kez
Arsima bir sen bir ben
Arso bir kısmı
Arte bir ışık
Artena bir ışık
Artoba birlik
Aşela Lazcada bir isim
Aşena Lazcada bir isim
B
Bageni dağ evi
Bandara bayrak
Barva rüzgar, fırtına
Bedali işleme, oya
Bedi talih, kader
Berona çocukluk
Berva fırtına
Boda ağ
Butka yaprak
C
Cetanu aydınlanmak
Ceyona aşağı olan bölge
Cibu Lazcada bir isim
Cino martı
Civane iskete kuşu
Cordani Lazcada bir isim
Cuneli güneşli
Ç
Çala dere
Çamule gözyaşı
Çere renk
Çilamure gözyaşı
Çodina bitiş
Çona ışık
D
Dadala oyuncak, boncuk
Dadali gül
Degi dilim
Didi büyük
Dido büyük
Dina lazcada bir isim
Dirvana gökçe güvercin
Dobira iyi toprak
Doskida baki kalmak
Doskuda baki kalmak
E
Ekana Lazcada bir isim
Elabars esiyor
Elamti yukarı doğru kalan yer
Elaşina hatıra
Elva yukarı çıkmak
Empula bulut
Ena ey(ünlem)
Esvara herşey
Eşvanu nefes almak
Evre kıble rüzgarı
Evro kıble rüzgarı
Ezmoce rüya
F
Fanusa gelincik balığı
G
Gema dağ
Gemzuli hüzünlü
Gemzulu hüzünlenmek
Germa dağ
Getanu aydınlanmak
Geyona aşağı olan bölge
Gobazgu tuzak kurmak
Gola yayla
Gonoşina hatır
Gubazi Lazika krallarından biri
Gurgula gök gürültüsü
Gurişe yürekten
Guri yürek
Guroni cesur
Gyuli gül
Gzamşine yoldaş
İ
İklima tutunulabilir olan
İlimba Sevilebilir olan
İrday büyüsün
İrdas büyüsün
İrden büyüyor
İsina Köy dışında kalan ve çayır, odun vs. gibi ihtiyaçların karşılandığı yer.
İvi iz
İvri iz
J
Jora güneş
Jova güneş
Jurte iki ışık, ikinci ışık
K
Katsa Lazcada bir isim
Kiana dünya
Klesti buğu, buhar
Kolheti lazların ataları
Kresti buğu, buhar
Kusta Lazcada bir isim
L
Ladre olgunlaşmamış, ham
Lamseri sakinleşmiş
Lande akis, yansıma
Laze Laz
Leba geç(vakit)
Lika Lazcada bir isim
Limcera akşam vakti
Limsa bitki türü, ağ
Livadi bahçe
Liva kar suyu
Loresima papatya
Lori ince uzun arazi parçası
Loti Lazcada bir isim
Lova tatlı
Lovi çil
Loya tatlı
Lumcera akşam vakti
M
Majura ikinci
Mamandulya bir bitki
Mani çabuk
Mapa kral
Mapatule kuş adı
Masuma üçüncü
Mbuli kiraz
Mcora güneş
Medi Umut
Medvina yakmak
Mektasi ipek
Meleni öteki
Meona peşi sıra
Meşona umut
Metaksi ipek
Metanu ışık tutmak
Mira yüz, çehre, eser
Misa sakin
Mişa kime
Mjora güneş
Mjorana güneşçik
Mjoranda güneşin kız kardeşi
Mjorandğa güneş günü
Mjoraste gün ışığı
Mjoraşa güneşe
Mjoraşe güneşten
Mjoraşi güneşin
Mjorate güneşle
Moleni beriki
Moni boncuk
Morçi filiz
Morde Büyük, ulu, bilge
Morderi büyümüş
Mosa ağ
Mosi Bir bitki adı
Mpula bulut
Mula Karaağaç
Murgi yün yumağı
Mzoğa deniz
Mzuğa deniz
N
Nadven yanıyor
Nana anne
Natina Lazcada bir isim
Nena ses,dil
Nergi fidan
Nogure ideal,hedef
Noseri akıllı
Noseri akıl
Nosoni akıllı
Nosta lezzet
Nostoni lezzet
Noveli iz
Nzeli verimli toprak
O
Obaru esmek
Okro altın
Olimbera aşk, sevgi
Ontule bahçe
Opordace sevgili, biricik
Orane meydan
Orena meydan
Orko altın
Oropa aşk
Oroperi sevilen sevilmiş
Oroponi sevilecek şey
Oruba dere
Otanu aydınlatmak
Ovaponi olacak, olmaklık
Oyaponi olacak, olmaklık
P
Pagara büyük ateş
Paluri alev
Palu yavan
Pandu Lazcada bir isim
Parpali kelebek
Patuli kar tanesi
Patulya kar tanesi
Pavri yaprak
Peri renk
Peroni renkli
Peruma fırtına deresi
Pozi yaban karayemişi
Pozoni bir ırmak adı
Pukina çiçekçik
Pukri çiçek
Pukrinora ilkbahar, çiçek mevsimi
Pukuri çiçek
Pukuroni çiçekli
Pulera sis
Puleri gizli
Purki çiçek
Purkinora ilkbahar çiçek mevsimi
R
Ragi kuş tuzağı
Rossi iyi
Rova çil
Ruba dere
Rubamşali deresarmaşığı
S
Sifteri atmaca
Simadi işaret
Sindoma sen ve ben
Şana şenlik, mutluluk
Şineri saygın
Şozi kuzey
Şura koku
Şuri can, nefes
Şurimşine can yoldaşı
Şurina küçük can
Şurite canlı
T
Tamo yavaş
Tana ışılda, parla
Tandi Lazcada bir isim
Taneri aydınlık
Tani aydınlat
Tantu Lazcada bir isim
Tanuma Lazcada bir isim
Tanura aydınlık
Tanur sabah yıldızı
Tatia Lazcada bir isim
Tena ışık
Tenda ışığın kardeşi
Teona ışıklı alan
Timya nadir, az bulunan
Tisya kurban
Tişineri olgun
Toba Göl
Toliçona göz nuru
Toli göz
Tolina küçük göz
Topri bal
Topuri bal
Tubi ikiz
Tuta ay
Tutada ayın kızkardeşi
Tutana küçük ay
Tutanda ayın kızkardeşi
Tutaste ay ışığı
Tutaşa aya
Tutaşe aydan
Tutaşi ayın
U
Uçana karacık
V
Viya vücut sörfü
Volina serbest
Y
Yeli açelya
Yema öğle
Yulva doğu
Yuzini sığ
Z
Zeni düzlük
Zenimosi bitki
Zenişi boncuk
Zifona fırtına
Zifozi fırtına
Zuğa deniz
Zuğana küçük deniz
Bernamegeh Türkçe