PRİNÇÇİZADE FEYZİ BEY

PRİNÇÇİZADE FEYZİ BEY KİMDİR

Kürt siyasetçi Pirinççizade Aziz Feyzi Bey 1878 yılında Diyarbakır’da dünyaya geldi.

Osmanlı Meclis-i Mebûsan’ı ve TBMM’de toplam dört dönem milletvekilliği görevinde bulundu.

Üç ayrı dönemde Bayındırlık Bakanlığı görevini yürüttü.

Pirinççizade Aziz Feyzi Bey Diyarbakır Askerî İdadisi’ni bitirdi.

Mülkiye Kaleminde bir dönem Memurluk, ayrıca Serbest Tüccarlık yaptı.

1908 yılındaki Meşrutiyet Meclisinde Diyarbakır Mebusu olarak görev alan babası Pirinçcizade Arif Bey, milletvekili iken 15 Mart 1909’da yaşamını yitirince, gerçekleştirilen ara seçimlerde yerine oğlu Pirinçcizade Feyzi Bey, 19 Mart 1909 senesinde 27 oy ile seçilerek mazbatası 23 Haziran 1909’da onaylandı.

Pirinçcizade Feyzi Bey, Osmanlı Meclis-i Mebusan I., II., III. ve IV. Dönem Diyarbakır Mebusluğu görevlerinde bulundu.

Birinci Dunya Savaşı yıllarında “siyasi propagandalar yaptıkları ve Ermeni Katliamı’na karıştıkları” gerekçesiyle 15 Ocak 1919 yılında Diyarbakır mebusu Zülfü Bey ile birlikte ihbar üzerine İngilizler tarafınden tutuklandı.

Bu yüzden İngilizler tarafından önce Mısır’a, daha sonra Malta’ya sürgüne gönderildi.

İngilizler onu Malta’da, katliamlara doğrudan karışanlara ayrılan A Grubu’ndaki kalede iki yıl gözaltında tuttu.

1921’de 15 mahkûmla birlikte adadan kaçmayı başardı ve Kemalistlere katılmak için Anadolu’ya döndü.

Malta’da kaldığı dönemde Osmanlı Meclis-i Mebusan’ın son dönemine mebus olarak seçildi fakat Meclis’e iştirak edemedi.

Babası Pirinççizade Arif Bey’in editörlüğünü üstlendiği Diyarbekir Gazetesi’nde yazılarıyla Mustafa Kemal’in en büyük destekçisi oldu.

Lozan Antlaşması’nda Kürt vatandaşları temsilen İsmet İnönü ile birlikte Lozan’daki müzakerelerde yer aldı.

Mehmet Şükrü Sekban öncülüğünde bir grup, Kürtleri temsil etmediklerini belirterek, hükümete ve Lozan’da yer alan Feyzi Pirinççioğlu’na muhtıra verdi.

Hükümet ve Feyzi Pirinççioğlu Mehmet Şükrü Sekban öncülüğünde gerçekleşen bu muhtırayı siyasal güç ve üstünlükle bertaraf etti.

Şeyh Said İsyanı sırasında, ayaklanmanın bastırılması için Diyarbakır valisi olan Ahmet Mithat Kalabalık ile birlikte çalıştı.

Fakat kimi yabancı kaynaklarda, Şeyh Said İsyanı sırasında önce isyanı desteklemekle suçlandığı, ardından İstiklal Mahkemesi’ne çıkarıldığı ve beraat ettiği belirtilmektedir.

Ermeni nüfusa karşı oldukça hoşgörülü olduğu bilinen Diyarbakır Valisi Hamid Bey’in yerine, 25 Mart 1915’te Ermenilere karşıt olan Mehmed Reşid getirildi.

Mehmed Reşid, Hıristiyan nüfusun yok edilmesine yönelik eylemlere karışmakla suçlandı.

Ermeni Cemaati gayri müslim vatandaşlara yönelik yapılan saldırılarda Pirinççizade Aziz Feyzi Bey’i ve Mehmed Reşid’i sorumlu tuttu.

1914 Ağustos’unda Diyarbakır çarşısının yakılmasında bu ikilinin yer aldığı dönemin Ermeni çevrelerinde sık sık işlendi.

Bu yangın sırasında Hristiyanlara ait dükkan ve işyerleri yakılmıştı.

Süryani Katolik rahip Fr. Ishaq Armalé’nin, ayrıntılı olarak yazdığı Arapça günlüğünde yer alan notta, Feyzi Pirinççioğlu’nun, “Hiçbir Hristiyan kalmasın! Bu görevi yapmayan artık Müslüman değildir” dediği yazılmıştır.

Yine günlüğün bir diğer yerinde Feyzi, “Türkiye’yi ulusal düşmanlarından, yani Hıristiyanlardan kurtarmanın zamanı geldi. Avrupa devletlerinin bizi cezalandırmayacağı açıktır, çünkü Almanya bizim yanımızda ve bize yardım ediyor.” ifadeleri yer almıştır.

Talat Paşa’nın raporuna göre, Diyarbakır’da 1914 senesinde 56,166 Ermeni yaşıyordu.

1917 senesinde ise, Diyarbakır dışındaki çeşitli vilayetler dahil Ermenilerin toplamı sadece 1,849 kişidir.

Bu rapor Diyarbakır’daki Ermeni nüfusun tehcir ile birlikte nasıl birdenbire yok olduğunu dile getirmesi bakımından önemlidir.

Aynı günlerde, Talat Paşa gönderdiği telgraflarda Ermenilerin bir silahlı ayaklanma girişimi içinde oldukları konusunda bütün valileri uyarıyordu.

Bahsedilen ayaklanma ihtimali konusunda bir “Tahkik Heyeti” oluşturulur.

Bu heyetin içerisinde Diyarbakır Mebusu Pirinççizâde Feyzi Bey’de vardır.

Mıgırdiçyan’ın yazdığına göre, 16 Nisan 1914 cuma günü, Diyarbakır’da 300 Ermeni gözaltına alınır. Daha sonra bu sayı binlerce kişiye çıkar.

Ermeni tüccarlar, doktorlar, avukatlar, mühendisler, dükkan sahipleri, devlet memurları, hâkimler, Piskopos Çalgadyan dahil, Katolik, Protestan tüm rahipler, İçkale’deki hapishaneye atılır ve türlü türlü işkencelerden geçirilir.

Feyzi Pirinççioğlu, TBMM I. ve II. Dönem Diyarbakır Milletvekilliği yaptı.

5. Şube Başkanlığı, Nâfıa (Bayındırlık) Encümeni Başkanlığı, 5. İcra Vekilleri Heyeti ve 3. Hükûmet Nâfıa Vekillikleri görevlerinde bulundu.

Evli ve 7 çocuk babası olan Fevzi, Kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası sahibidir.

Fevzi, Türkçülüğe gönül vermiş ve Türklüğe hizmet etmiş Ziya Gökalp’in dayısının oğludur.

Feyzi Pirinççioğlu’nun babası Pirinççizade Arif Bey’dir.

Pirinççizade Arif Bey, 1879 senesinde Diyarbakır’da 30 köye sahipti.

Arif Bey ayrıca Meclis-i Mebusan 3. dönem mebusu, Diyarbekir Vilayeti başkanı ve Mustafa Kemal Hareketine desteği ile bilinen Diyarbekir Gazetesi’nin editörü idi.

Feyzi Pirinççioğlu 17 Şubat 1933 yılında yaşamını yitirmiştir.

Kaynaklar:

1-Ahmet Emin Yalman (1997). Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim. 2 (2 bas.). İstanbul.

2- Kieser, Hans-Lukas. “From ‘patriotism’ to mass murder: Dr. Mehmed Reşid (1873–1919)” (PDF). University of Zurich.

3- Üngör, Uğur Ümit; Polatel, Mehmet (2011-08-11). Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property. A&C Black.

4-Kevorkian, Raymond (2011). The Armenian Genocide: A Complete History. I.B.Tauris.

5-Jongerden, Joost (2012). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915.

6-Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa. Richard G. Hovannisian (ed.) UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2006.

Bernamegeh Türkçe

UYARI: Yazıların izinsiz kopyalanması ve Web Sitelerinde yayınlanması kesinlikle yasaktır. Hakkınızda yasal işlemlerin başlatılabileceğini lütfen unutmayın!

AYRICA BAKIN

Odysseia destanının edebi ve tarihi özellikleri

**Odysseia Destanı** hakkında tarihi bilgiler şunlardır: Yazarı ve Yazılışı: – **Yazar**: Odysseia destanı, Antik Yunan’ın …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!