akdamar kilisesi

Van Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Yukarı Murat-Van Bölümü’nde yer alır. Van ili nüfus bakımından bu bölgenin en büyük ilidir. 2020 sonu itibarıyla nüfusu 1.149.342 kişidir.

Kuzeyden Ağrı, batıdan Bitlis, güneybatıdan Siirt, güneyden Hakkâri illeriyle, doğudan da İran’la sınırlıdır. Van Gölü kıyısında toprakları verimli, akarsuları bol, iklim koşulları oldukça elverişli bir yerleşim merkezidir. Dünya’nın hâlâ yaşanılan en eski kentlerinden biridir.

Urartular’ın şehir için kullandıkları “Viane” ve “Biane” kelimelerinden türemiş olduğudur. Bölgenin hakim dillerinde yapılan bütün karşılaştırmalarda her iki kelime yakın anlamda görünmektedir. Her iki kelime de şehir ve yerleşime ilişkindir.

Dolayısıyla Van yerleşim yeri, şehir, memleket yöre benzeri anlamdadır. Bunlardan en yüksek ihtimal ise şehir görünmektedir.

Van’da insan yerleşiminin tarihi MÖ 7000 yıllarına kadar uzanır. Van Kalesi’nin 6 km güneyinde bulunan Tilkitepe ve Van Gölü’nün kuzeyindeki Ernis Mezarlıklarında yapılan kazılarda Kalkolitik, Tunç, Demir çağlarına ait yerleşimler bulunmuştur.

Van’da 20. yüzyıla kadar Ermeni, Türk, Kürt, Arap nüfus yaşamıştır. Gelenekleri Osmanlı ve İran etkisinde gelişmiştir. Van farklı kültürlerin ve toplulukların bir arada yaşayabildiği güzide bir coğrafyadır.

Hurriler, MÖ 2000’lerden itibaren Van Gölü’nden başlayarak Kızılırmak ve Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü yerlere kadar uzanan bir bölgeye hâkim olmuştur. MÖ 13. yüzyılda Hurri-Mitanni siyasi teşekkülün merkezi otoritesi zayıflamış ve beyliklere bölünmüştür.

Asur Kralları bu küçük beyliklerini hakimiyetleri altına almaya çalışmış ve bu sırada Van Gölü çevresinde Batı
İran’a kadar olan bölgede Urartular ile Asurlular arasında mücadeleler başlamıştır. Urartu-Asur mücadelesi MÖ.VI. yüzyılın ortalarına kadar sürmüş, Urartular bu dağlık ve zor arazi şartlarına sahip bölgeyi egemenlik altında tutmuştur

Van iklimi karasal iklim olup bitki örtüsü bozkırdır. Van’da kış ayları sert geçer. Kar etkisini yoğun göstermektedir. İlkbahar ayları Van’a en çok yağışın düştüğü aylardır. Van’da yaz ayları genelde kurak ve sıcak olup, Van Gölü’nün etkisiyle biraz serin yaşanmaktadır.

Van il nüfusu: 1.141.015 (2021 sonu). İlin yüzölçümü 20.921 km2’dir. İlde km2’ye 55 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 356 kişi ile İpekyolu’dur)

İlde yıllık nüfus % 0.72 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: İpekyolu (% 1,64)- Çatak (-% 4,73)

04 Şubat 2022 TÜİK verilerine göre 13 İlçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 692 mahalle bulunmaktadır.

Van Merkez Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Kevenli (Şuşanis): Heseni
Karakoç (Lim): Şemski

Erciş Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Tarihte Arzaşkun, Arsissa, Argişti Khinili, Arciş, Ardişi, Eganis, Erdiş şeklinde geçen ilçenin adını, Urartu Krallarından II. Arsissa veya bu topraklar üzerinde kurulduğu belirtilen Arsissa veya Arzaşkun adlı şehirlerden aldığı tahmin edilmektedir. Bugün Erciş’te birçok tarihi eser ve yer bulunmaktadır.

Akbaş: Celali (Mısırki)
Aşağıgedik (?): Ecoyi
Bayramlı (Asraf, Azsırav, Aksraf): Hewıdi, Mısırki (Celali), İski
Sinçali (Toklu): Redki (diğer adı Zilli)
Tekler (Görgüs): Sori, Xelki
Çelebibağ (?): Sori, Hecidêri, Berjêri, Sipki, Redki, Ecoyi, Hemoyi, Bekıri
Köyücük (Kerx): Hecidêri, Mıkaili
Mağara (Mıxare): Hecidêri
Hevırzong (Karlıyayla): İski, Bıruki
Haray: Hecidêri
Dilan (Pay): Hecidêri, Celali
Derekent (?): Ecoyi
Qardoxan: Hecidêri
Sotkıli: Hecidêri
Hostekar: Hecidêri, Çıviki, Redki
Kelle: Hecidêri
Qerekılisa Hecidêriya: Hecidêri
Taşlıçay (Pani): İski, Evdoyi (Redki), Bırımi
Kertız: Seyidki
Çimen (Dilan): Mısırki, Hecidêri, İski
Çatakdibi (Zortıl) : Bekıri, Seyidki, Berazi
Dêra Seyidka: Seyidki
Dêra Jêrê (Salmanağa): Seyidki, Redki, Torına Mala Şero (Heyderi), Hecidêri, Guloyi
Düvenci (Tewla Dêri) : Seyidki, Bekıri
Kırkdeğirmen (Kanzag): İski, Bıruki
Çolketiz: İski, Celali (Mısırki)
İşhan: İski
İzik (Çökek): Xıdıri
Hasanabdal (Hesenevdal): Hemoyi, Ecoyi
Haydarbey (?): Nezoyi, Şêx, Memani, Berjêri
Çakırbey (Çaxırbeg): Bekıri, Mıkaili
Taşkapı (Şor): Hemoyi
İkizçalı (Komır) : Hemoyi, Bekıri
Yılanlı (İlani): Hemoyi, Mıkaili
Pêrtax (Dinlence): Hemoyi, Redki, İski
Tertexan: Hemoyi
Topraklı (Berazgol): Gıloyi
Topraklı, Deredam mezrası (?): Cefoyi (Kalki)
Yukarıışıklı (Êrşata Jorê): Berjêri, Torına Mala Şero, Celali
Ekiciler (Sıvek): Xeloyi
Êrşata Jêrê: Berjêri
Kocapınar (Axi): Berjêri, Redki, Remedotki, Hecidêri
Axasav: Sori
Pay: Sori, Mıkaili
Doluca (Exs): Redki, Celali (Mısırki)
Şehirbazar (Şarbazar): Celali
Taşevler (Tonduras): Bekıri, Zirki, Sori
Hacıkaş (Heciqaş): Bekıri
Hocaali (Xoceeli): Bekıri, Davudi (Duderan)
Şerefli (?): Merxuri
Aksakal (Bavezeng): Bekıri
Derimevi (Cergeşin): Bekıri
Sabanbüken (Qızılkılis): Bekıri
İncesu (Incesi): Bekıri, Celali
Yünören (Xarxus): Bekıri
Süleyman Mezrası (Mezre): Bekıri
Meydanboğaz (Meydanok): Redki, Hecîdêrî
Meçetuli (?): İski
Gedikbulak (Canik): Bıruki
Gökoğlan (Qubık): Sipki
Yukarıakçagedik (Hêrişo): Celali, Memani, Ecoyi
Karatavuk (Dızdar, Culge): Seyidki, İski, Xeloyi
Dêra İska (Yağlık mezrası): İski, Redki (Kumki)
Karakilise (İşbaşı): Kaçiyi, Mıkaili
Akçayuva (Zekzek): Berjêri
Çataltepe (Şıxlar): Heyderi
Karaboyun (Hezare): Heyderi
Kırkpınar (Çılkani): Heyderi, Celali, Memani
Kumbulak (?): Heyderi, Hecidêri
Yoldere (Ekrek): Heyderi, Celali
Yoldere (Anzav): Heyderi, Celali
Uncular (Qerekılise, Maças): Xeloyi (Celali)
Çobandüzü (Hespinek): Xeloyi
Çubuklu (Maçarıs, Papuşkin): Xeloyi
Abdalmezrası (?): Mıkaili
Ağaçören (Partaş): Mıkaili, Mexsoyi
Gergili (Tendurek): Banoki
Doğancı (?): Hemoyi, Celali, Torına Mala Şero (Heyderi)
Karaağaç (?): Sipki, Celali, Torına Mala Şero
Keklikova (Soskun): Celali (Sori), Hecidêri
Maral (?): Şemski
Nişancı (Qeremıllık): Nezoyi
Sogıti (Söğütlü): Hıloyi, Hecîdêrî
Yeşilova (Suli): Bekıri, Xeloyi, Sori (Celali), Hemoyi, Redki, Nezoyi, İski
Çılganlı (Mamevdal, İmamabdal): Mıkaili, Celali
Ortayayla (Zevêk): Xeloyi, Mexsoyi
Zevek, Kaniya Naso mezrası: Mexsoyi
Ziyareta Baso: Mexsoyi
Zorava (?): İski
Pepecik (Pebecik): Berjêri
Xaçrof (Pınarlı): Berjêri

Erciş mahalleleri
Çelebibağ Mah: Sori, Xeloyi, Mısırki, Bekıri, Hemoyi, Redki, Hecidêri
Örene mah: Celali, Bekıri, Hemoyi, Redki, Gıloyi, Ecoyi, Hecidêri
Kışla Mah: Gıloyi, Pileki, Redki, Berjêri, Evdoyi (Redki), Mıkaili, Hecidêri

Çaldıran Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Cumhuriyet döneminin başlarından itibaren Muradiye ilçesine bağlı bir nahiye olan yerleşim, 17 Aralık 1986’da belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 4 Temmuz 1987 tarihinde ise ilçe oldu.

Aşağımutlu (Şerefxan): Kuresıni, Mıkaili
Ayrancılar (Dewtırş): Şemski
Avtune: Sori
Alikelle: Sipki
Pıra Erdê (?): Mıkaili
Başeğmez (Avesor): Başımi
Bızırxana (Bezirhane): Remedotki
Çubuklu: Koçoyi, Gelturi
Çubuklu, Şorık mezrası: Koçoyi, Gelturi
Doyumalan (Nêçirvan): İski
Hangediği (Heci Xatun): Pınaşi
Han (Xan): Mıkaili
Temrenli (Gundê Qaçaxa): Bırımi (Sipki)
Çilli: Bırımi
Alakaya (Gıresor): Sipki, Şadi
Güngören (Dıro): Cemaldini, Remedotki
Sarıharman (Çaçur): Sori
Salhane (Selexane): Etmaneki, Sori
Sarıçimen (Navri): Redki, Heyderi, İski
Soğuksu: Madi
Sungur (Şerebegya): Redki, Qardari, Tırtopi
Bışaraxa (Kalkandelen): Redki, Çılkeri
Gundê Kerra, Aşê Kerra (Burçakalan): Redki, Mexsoyi
Kilimli (Mıtkuli): Redki, Heyderi
Osmanlı (?): İski
Umuttepe (Sind): İski, Kuresıni
Demircik (Tırşık): Mıkaili
Erginler (Pışık): Mıkaili
YukarıÇanak (Kurtıka Jorê): Sori

Muradiye Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Muradiye, (Osmanlıca: بارکری / Bargiri, Van ilinin tarihi bakımdan en eski ilçelerinden birisidir. Muradiye Şelalesi, Şeytan Köprüsü ve Saint Stefanos Kilisesi vardır.

Beydağı (Öte): Bıruki
Dağören (Dağveren): Hewêdi
Devetaş (Keleka): Sori (Celali)
Gönderme (?): Hewêdi
Halefoğlu (?): Sipki
Küçükköy (Gund): Bırımi (Sipki)
Kuşçu (?): Maseki
Çakmak (?): Bıruki
Sürüyolu (Pirsolan): Maseki, Şemski, Remedotki
Doğangün (Rahmin): Şemski
Çiçekli (Eşekbatan): Şemski
Ovapınar (Şivekar): Remedotki
Uluşar (Korşot): Bıruki
Ünseli (Ernês, Arnês): Berjêri
Yumaklı (Anzaf): Bıruki
Topuzarpa (Enguzek): Bıruki

Özalp Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Özalp İlçesi 1869 yılında Mahmudiye adıyla bugünkü Saray ilçe merkezinde kurulmuştur. İlçe merkezi 1948 yılında bugünkü Özalp merkezine taşınmış ve burası İlçe merkezi hâline dönüştürülmüştür.

Özalp İlçe Merkezinin ismi ise şimdiki mahalle olan Kargalı’nın adı ile anılmaktaydı. Bu mahalle o tarihlerde köy teşkilatı durumundaydı.

Bölgede Urartular Persler, Bizanslılar, Emeviler, Selçuklular,Sökmenler, Moğollar, Karakoyunlular ve Akkoyunlular değişik zamanlarda hakimiyet kurmuşlardır.

Aşağı Tulgalı (Axruka Jêrê): Takori
Bodurağaç (Reşan): Maseki, Cemaldini
Eğribelen (Hasantemran): Maseki
Kalecik (Tornavan): İski
Kırkçalı (Hezare): Maseki
Boğazkesen (?): Maseki
Çubuklu (Çıbuxli): Cemaldini, Redki
Doğrultay (?): Remedotki
Hacıkışlak (Mızrev): Kuresıni, Şewi, Redki, Kuresıni
Gültepe (): Şemski
Keçikayası (Qavlık): Şemski
Seydibey (Seydibeg): Şemski, Redki, Mılli
Şemsettin: Redki, Mendolek (bir aile)
Savatlı (Hespêstan): Şemski
Sarıköy (Mêrgehi): Redki, Qardari
Günyüzlü (Terxani): Takori
Yumruklu (Pirmeydan): Mukri
Yarımkaya (Yarımqa): Redki, İski
Yukarı Koçkıran (Qoçqırana Jorê): Redki
Aşağı Koçkıran (Qoçqırana Jêrê): Mukri
Gözdeğmez (Neçreva): Redki
Oymaklı (Êngıza Takora): Takori, Redki

Gürpınar Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Eski adı “Havasor” olup Ermenice “Have-tzor” (Ataların Vadisi) sözcüğünden türetilmiştir. Osmanlı döneminde de bu ada sahip olan ilçe Cumhuriyet döneminde Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından sularının çokluğuna istinaden Gürpınar olarak adlandırılmıştır.

Arındı (Sel): Şemski
Öveçli (Repetik): Maseki, Ehli
Otbiçer (Êremir): Bıruki
Boska: Şemski
Bozyiğit (Arıxan): Şemski
Beşbudak (Sil): Şemski
Doluçıkın (Kilise): Şemski
Yurtbaşı (Şêxan, Berkış): Şemski
Ongün (Akasam): Şemski
Uzungedik (Gırdesor): Şemski
Elaçmaz (Selexane): Şemski, Redki
Erkaldı (Hındıstan): Bıruki
Topsakal (Paçan): Şemski
Topyıldız (Mervana): Gıravi
Giyimli (Xırkanıs): Şemski
Gölardı (Toni): Bıruki
Yukarıkaymaz (Mejingera Jor, Bêjingıra Serêkaniyê): Şemski
Süngübayır (Bozkan): Şemski
Zax: Şemsk, Gıravi
Yalınca (Gundê Dımê): Gıravi
Yatağan (Xêrk): Bıruki
Yolaşan (Nerkox): Bıruki
Kamışlı (Elkik): Gıravi
Karakoç (Melkeva): Ehli
Parmakkapı (Enguştanis): Redki

Saray Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

1869 tarihinde Mahmudiye adıyla kurulmuş, 1932 de adı Kazım Paşa’ya çevrildi. 1948 tarihinden sonra uzun yıllar Özalp ilçesine bağlı bucak merkezi olarak kaldı. 30 Aralık 1986’da belde belediyesi kuruldu. 1990 yılında yeniden ilçe olmuştur.

Bakışık (?): Takori
Barışık (Avzerk): Şemski
Örenburç (Setmanis): Mılli, Maseki, Redki
Kepir (Kapır): Şemski
Koçbaşı (Çıllık): Şemski
Karahisar (?): Şemski
Zincirkıran (Gurcevik): Şemski
Sırımlı (Xerabsorık): Redki
Yünkuşak (Usıvheydera): Redki, Qardari

Tuşba Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Tuşba, Türkiye’nin Van ilinin bir ilçesi. 12 Kasım 2012’de TBMM’de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile Van merkez ilçesinin ikiye bölünmesi sonucu ilçe olmuştur. Nüfus bakımından Van’ın en büyük 3. ilçesi olan Tuşba aynı zamanda Van’ın eski adıdır. 2020 yılı TÜİK istatistiklerine göre Tuşba’nın nüfusu 162.153’tür.

Adıgüzel (?): Bıruki
Ağçaören (Axçewêran): Bıruki
Ağartı (Ayanis): Redki, Kuresıni
Arısu (Almaşat): Bıruki
Bağdaşan (?): Şemski
Çitören (Xerabe): Bıruki
Özyurt (Panzis): Etmaneki
Özkaynak (Bayarek): Bıruki
Pirgarip: Seyid, Berjêri, Kuresıni
Pirgarip, Xanege (Eğlence) mezrası: Redki
Çomaklı (Nebad): Bıruki, Redki
Çolpan (Panz): Bıruki
Gedelova (Gendekova): Bıruki
Güveçli (Koçeri): Bıruki
Gedikbulak (Canik): Redki
Derebey (Derebega): Redki
Dibekdüzü (Areveng): Bıruki
Eğlence (Xanege): Redki
Şahgeldi (?): Bıruki
Kolsatan (?): Bıruki

Başkale Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Başkale Urartular zamanında Adamma olarak adlandırılan bir yerleşme idi. Ermeniler buraya Adamakert ismini vermişlerdi. Sonraları Romalılar ile Partlar arasında bir sınır bölgesi olan Başkale, MS 3. yüzyılda Sasaniler’in, 6. yüzyılda Bizanslılar’ın eline geçti. 645’teki Arap egemenliğinden sonra da yerel Ermeni beylerinin yönetiminde kaldı.

Böğrüpek (Xanık): Şemski

İpekyolu Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

İpekyolu, Türkiye’nin Van ilinin bir ilçesi. 11 Kasım 2012’de TBMM’de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile Van merkez ilçesinin ikiye bölünmesi sonucu ilçe olmuştur. İpekyolu nüfus bakımından Van’ın en büyük ilçesidir. Van’ın ticaret merkezidir.

Aktaş (?): Şemski
Baklatepe (Xıno): Bıruki
Dibekli (Dibegi): Redki
Kaymaklı (Kurduwan): Redki

Gevaş Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Yüzölçümü 727,5 km² olup, denizden yüksekliği 1750 metredir. İlçe Güneydoğu Toroslar’ın bir uzantısı olan Kavuşşahap (İhtiyarşahap) dağlarının en yükseği olan Artos Dağının (3650 m) eteğinde kurulmuştur. Doğusunda Gürpınar, batısında Hizan ve Tatvan (Bitlis) İlçeleri, kuzeyinde Van Gölü, kuzeydoğusunda Edremit, güneyinde Çatak, güneybatısında da Bahçesaray ilçeleri bulunur. İl merkezine uzaklığı 40 km’dir. Sınırları içerisindeki Akdamar Adası, ilçenin en önemli turistik mekânıdır.

Aladüz (Pıltanis): Bıruki
Hasbey (Norkux): Bıruki
Kızıltaş (?): Heseni
Atalan (Etelan): Bıruki, Gıravi
Enginsu (Xerenkas): Bıruki

Çatak Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

İlçenin esas adı olan Şatak veya Şatakh 1960 yılına dek kullanılmış, daha sonra Türkçe anlam yüklenerek Çatak adı verilmiştir. Eski bir Ermeni yerleşimi olan yörenin adı en erken 870 yılı civarında yazılmış olan Ermenice vekayinamelerde geçer.

Işınlı (Arkanis): Redki
Eliaçık (Xasis): Redki
Görentaş (): Redki
Toyga (Xelifan): Ertoşi
Sırmalı (Alekan): Ertoşi

Bahçesaray Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

1962’ye kadar Siirt’in Pervari ilçesinin bucağıyken, daha sonraları Van’ın Gevaş ilçesine bağlanmıştır. 1987’de ilçe olmuştur. Eski adı Müküs’tür. 1915 öncesi çoğunluklu bir Ermeni nüfus vardı. 1915’teki Ermeni Kırımı’nın ardından Ermeniler ilçeyi terk etmek zorunda kaldılar. İlçede eski kiliseler vardır.

Mahmudan: Redki
Ulubeyli (?): Ecoyi

Edremit Köylerinin Kürtçe İsimleri ve Bağlı Oldukları Aşiretler

Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Edremit, Sarmansuyu, Gümüşdere ve en sonunda yine Edremit olarak adlandırılan ilçenin nüfusu, 2005 ve 2012 yılında yapılan TOKİ konutlarıyla 18.000den 114.000’e çıkmıştır.

Andaç (Mars): Bıruki
Bakacak (Keşişoğlu): Bıruki
Çayırbaşı (Qerevanis): Bıruki
Dönemeç (Engil): Bıruki, Banoki
Köprüler (Gem): Kuresıni

Kaynaklar:

1-https://ararat-welat.blogspot.com/

2-http://www.van.gov.tr/ilin-tarihi

3-Wikipedia Van Maddesi

Bernamegeh Türkçe / bernamegeh@gmail.com

AYRICA BAKIN

Şovenizmin tehlikeleri nelerdir?

Şovenizmin bir dizi tehlikesi vardır ve bunlar genellikle toplumlar arasındaki ilişkileri bozabilir, barışı tehdit edebilir …

error: LÜTFEN KOPYALAMAYIN OKUYUN!